بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )

384

خلاصة التجارب ( طبع قديم )

مقويات به كار بايد داشتن و بايد كه در ورم محدب از مسهل دادن پرحذر باشند و در ورم مقعر از مرزدان و آنجا كه مسهل مناسب بود مبالغه در اسهال نكند كه ضعف قوت آورد و آن را كه قبضى باشد شكم او را نرم سازند تا بمزاحمت ممد الم نشود و آن را كه لينى غالب باشد فى الجمله منع كنند بقرص طباشير و امثال آن تا باسهال نانجامد و به هيچ وجه غذا و شربت آن مقدار كه بر طبيعت اندكى بار شود نشايد تجويز كردن و آب سخت سرد مضر بود ليكن قليلى تجرع كردن و در صفراوى سخت ضرر نكند بلكه گاهى فائده هم بخشد در ابتدا و تزيد بيان آنچه در ابتدا بعد تنقيه بفصد و تسكين بوقت حاجت به كار دارند اما اشربه عرق كاسنى با سكنجبين ساده يا بزورى قرص زرشك كبير قرص گل شراب دينارى سكنجبين ساده با حليب تخم خيار و بادرنگ و شيرهء تخم كاسنى و تخم خرفه با مجموع يا با هر يكى نقوع زرشك يا ناردان با تمر هندى يا آلو و نيلوفر هريك ازينها با شيرهء تخم خيارين يا خرفه حليب تخم كاسنى به عرق كاسنى و شيرين كرده بقند يا شراب نيلوفر و هر شربت مناسب ورم جانب دهند چنانچه مرارا اشاره بدان شده كه در حد بىمدارات اولى بود و در مقعرى ملينات و گاه باشد كه بقلت و تزيد احتياج عظيم شود و آن هنگام چاره نباشد از داخل ساختن اندك كافورى در شربت يا در ضمادى و كدوى تازه و سرطان در كشكاب پختن هم مناسب بود و باشد كه سرفه رنجه دارد كتيرا و رب السوس داخل ساختن لازم بود و سكنجبين كمتر بايد دادن و ترشيها را چاشنى دادن و جهت غلبه تشنگى و حرارت طباشير داخل ساختن مفيد آيد اما اغذيه كشكاب ساده و محلى به آب انار ملس و اگر غذا كمتر خورند بهتر باشد و امّا ضماد صندل سوده زرور و يا گل سرخ گلاب سويق جو جمله را با اندك سركه نيكو خلط كرده بيان آنچه در تزيد و انتها استعمال نمايند اما اشربه عرق كاسنى مخلوط به عرق باديان يا به عرق كرفس و اين را بجاى آب گاهى خوردن مفيد آيد با سكنجبينهاى مذكور و با قرصها هم مناسب آيد اما اغذيه كشكاب جو محلى بشكر يا سويق محلى بشكر و امّا ضماد آنچه در ابتدا گفته شد مخلوط بافسنتين و زعفران و اگر در وقت اشتها صندل دور دارند بهتر باشد بلكه لازم بود و افسنتين و زعفران بگلاب سرشته كافى بود بايد كه مقدار عرض و طول ضماد به مقدار عرض و طول ورم باشد از خارج پهلوها و در زير پستان مائل به طرف بغل راست با كناره پرها بيان آنچه در وقت انحطاط به كار دارند اما اشربه اما آب رازيانه كه بزرور و انبر باريس